رونمایی رویترز از نشانههای تازه از احتمال توافق ایران و آمریکا در نیویورک
دیپلماسی تهران و واشنگتن بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ از احتمال دیدار در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل تا تلاشهای قطر و پاکستان برای احیای تفاهم پیشین، مجموعهای از تحولات از فعالشدن دوباره مسیرهای مذاکره حکایت دارد.
اختلافهای اصلی دو طرف همچنان پابرجاست و بخش مهمی از گزارشهای منتشرشده نیز هنوز بهطور رسمی تأیید نشدهاند.
احتمال دیدار در نیویورک هست؟
در حین برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، نشانههایی از احتمال تماس مستقیم یا دیدار میان نمایندگان ایران و آمریکا دیده میشود. رویترز در گزارشی ادعا کرده است که هیئت ایرانی با اختیار گستردهتری برای احیای مسیر دیپلماتیک با واشنگتن راهی نیویورک شده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز اعلام کرده که واشنگتن برای گفتوگو با مقامهای ایرانی در سازمان ملل آمادگی دارد، هرچند تاکنون دیداری بهطور رسمی برنامهریزی نشده است. او هدف اصلی مذاکرات احتمالی را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای عنوان کرده است!
این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که هر دو طرف در هفتههای اخیر بر مواضع امنیتی و نظامی خود تأکید داشتهاند و هرگونه مذاکره احتمالی میتواند تحت تأثیر تحولات میدانی قرار گیرد.
قطر و پاکستان میانجی شدند
در همین حال، قطر و پاکستان تلاشهایی را برای احیای آنچه «تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا خوانده میشود، دنبال میکنند. بر اساس گزارشی از رسانه اماراتی ارمنیوز، اختلاف اصلی تهران و واشنگتن بر سر چگونگی بازگشت به این تفاهم است.
گزارشها حاکی از آن است که آمریکا خواهان تغییرات اساسی در چارچوب توافق، از جمله تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و ازسرگیری روند راستیآزماییهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
در مقابل، تهران ظاهرا با بازنویسی اصول اصلی تفاهم موافق نیست و تنها درباره نحوه اجرای آن، بهویژه ترتیبات مربوط به کشتیرانی در هرمز، آمادگی مذاکره دارد. ایران همچنین خواهان تضمینهایی برای جلوگیری از حملات مجدد آمریکا و لغو تحریمهاست.
با این حال، این گزارش بر منابع دیپلماتیک ناشناس استوار است و تاکنون بهطور مستقل تأیید نشده است.
هرمز؛ محور تازه مذاکرات؟
موضوع تنگه هرمز نیز در گزارشهای اخیر برجسته شده است. خبرگزاری کیودو به نقل از یک مقام ارشد ناشناس ایرانی گزارش داده که تهران پیشنهاد کرده در صورت برداشتهشدن گامهای اولیه آمریکا برای کاهش فشار نظامی، هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند.
رویترز نیز از آمادگی ایران برای بازکردن تنگه در برابر کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بنادر خبر داده است. با این حال، این پیشنهاد تاکنون از سوی دولت ایران بهصورت رسمی تأیید نشده و خبرگزاری فارس گزارشهای مربوط به توافق «رفع محاصره در برابر بازگشایی هرمز» را رد کرده است.
یک پیام مهم درباره دیپلماسی
در سطح نظامی نیز سرتیپ حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در گفتوگو با تلویزیون العربی گفته است ایران به این جمعبندی رسیده بود که حمله آمریکا از یک پایگاه در اردن قریبالوقوع است و به همین دلیل آن پایگاه را هدف قرار داده است.
محبی همچنین گفته ایران خواهان جنگ با کشورهای خلیج فارس نیست و تمامیت ارضی همسایگان خود را نادیده نمیگیرد. به گفته او، تهران دیپلماسی را رد نمیکند، اما «مجازات متجاوز» را اصل بنیادین خود میداند.
رایزنیهای منطقهای در حال انجام
همزمان، وزیران خارجه پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی و مصر در قالب نشست «R-4» گرد هم آمدهاند. اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، در این نشست بر صلح، رفاه منطقهای و حقوق مشروع مردم فلسطین تأکید کرده است.
اگرچه این نشست مستقیما بخشی از مذاکرات تهران و واشنگتن معرفی نشده، اما همزمانی آن با تلاشهای میانجیگرانه قطر و پاکستان، بر افزایش رایزنیهای منطقهای در شرایط کنونی دلالت دارد.
مسیر مذاکره باز، توافق دور
مجموعه این تحولات نشان میدهد کانالهای دیپلماتیک میان ایران و آمریکا بار دیگر فعال شدهاند؛ واشنگتن از آمادگی برای گفتوگو سخن میگوید، هیئت ایرانی با اختیارات بیشتری وارد نیویورک شده و قطر و پاکستان نیز برای نزدیککردن مواضع دو طرف تلاش میکنند.
با این حال، اختلاف بر سر تحریمها، برنامه هستهای، راستیآزمایی، امنیت کشتیرانی و تضمینهای امنیتی همچنان جدی است. از سوی دیگر، بخشی از اطلاعات درباره پیشنهادهای مطرحشده از منابع ناشناس یا گزارشهای تأییدنشده منتشر شده است. بنابراین آنچه فعلا میتوان با اطمینان گفت، فعالشدن دوباره مسیرهای دیپلماتیک و نزدیکشدن دو طرف به یک نقطه تصمیم است، نه دستیابی به توافق نهایی.
