روایتگری جنگ باید هم مظلومیت و هم اقتدار ایران را به تصویر بکشد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت ثبت و مستندسازی رویدادهای جنگ و نقش هنرمندان در روایتگری آن گفت: روایتگری نباید صرفاً به مظلومیت ایران محدود شود، بلکه باید اقتدار کشور، از جمله بازسازی سریع زیرساخت‌های آسیب‌دیده و تداوم فعالیت‌ها را نیز به تصویر بکشد.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، در آیین اهدای جوایز و افتتاحیه نمایشگاه آثار برگزیده هفتمین دوره مسابقه عکس حوادث و سوانح با عنوان «ایستادگی برای ایران» که امروز در مرکز همایش‌های بین‌المللی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، جنگ‌های تحمیلی، امام شهید و هنرمندانی که در مسیر روایتگری و فعالیت‌های هنری جان خود را تقدیم کشور کردند، از برگزارکنندگان این رویداد قدردانی کرد.
وی با تشکر از بنیاد مسکن، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی و سایر دستگاه‌های مشارکت‌کننده در برگزاری این برنامه، از محمودرضا آقامیری، رئیس دانشگاه شهید بهشتی، نیز به دلیل پیشگامی در برگزاری برنامه‌های اثرگذار قدردانی کرد و گفت: رئیس دانشگاه شهید بهشتی علاوه بر اینکه از دانشمندان برجسته کشور است، شخصیتی فرهنگی نیز دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به عنوان نمایشگاه «ایستادگی برای ایران» اظهار کرد: این رویداد حاصل ایستادگی هنرمندان کشور است. ایستادگی در حیوانات امری غریزی است و حیوان برای بقا تلاش می‌کند، اما در انسان، ایستادگی مبتنی بر آگاهی، عقلانیت و کنش آگاهانه است. وجه تمایز انسان از موجودات دیگر، عقل اوست و همین عقلانیت، ایستادگی و مقاومت را معنا می‌بخشد.
خسروپناه با اشاره به تأکید قرآن کریم بر استقامت و ایستادگی افزود: خداوند در قرآن پیامبر اکرم(ص) و مؤمنان را به استقامت فرمان می‌دهد و سنت الهی نیز بر این قرار گرفته است که اگر مردم اهل مقاومت و ایستادگی باشند، نصرت الهی شامل حال آنان خواهد شد.
وی ادامه داد: بنابراین، هنگامی که از ایستادگی و مقاومت سخن می‌گوییم، نباید آن را صرفاً امری غریزی بدانیم؛ بلکه ایستادگی انسان کنشی آگاهانه و مبتنی بر عقلانیت است تا بتواند در این دنیا حکیمانه و عقلانی به حیات خود ادامه دهد.
مستندسازی، لازمه ماندگاری روایت جنگ در حافظه تاریخی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تدوین راهبردهایی برای ماندگاری روایت رویدادهای جنگ در حافظه تاریخی جامعه گفت: برای اینکه این روایتگری ماندگار شود، مستندسازی ضرورت دارد و نقش هنرمندان در این زمینه بی‌بدیل است.
وی با اشاره به ابعاد مختلف تاب‌آوری تصریح کرد: گاهی از تاب‌آوری اقتصادی و گاهی از تاب‌آوری روانی و اجتماعی سخن گفته می‌شود، اما فعالیت هنرمندان در این رویداد در حوزه تاب‌آوری فرهنگی و هویتی نیز اثربخش است.
خسروپناه با اشاره به خطرپذیری عکاسان و هنرمندانی که در میدان جنگ حضور پیدا می‌کنند، اظهار کرد: عکاسی که در میدان جنگ حاضر می‌شود، جان خود را به خطر می‌اندازد تا تصاویری ثبت کند و بتواند رویدادها را روایت کند. همچنین اجتماعات مردمی در موکب‌ها و میدان‌ها با روایتگری به پدیده‌هایی نهادینه و ماندگار تبدیل می‌شوند و به تقویت سرمایه اجتماعی کمک می‌کنند.
وی با بیان اینکه برای ماندگاری این حرکت دست‌کم سه راهبرد ضروری است، نخستین راهبرد را عبور از روایت صرفِ مظلومیت ایران و پرداختن به اقتدار کشور دانست.
روایتگری باید علاوه بر مظلومیت، اقتدار ایران را نیز نشان دهد
خسروپناه با بیان اینکه در روایت رویدادهای اخیر باید دو وجه مظلومیت و اقتدار ایران مورد توجه قرار گیرد، گفت: کاری که هنرمندان در این نمایشگاه انجام داده‌اند، اقدامی بزرگ و ارزشمند در روایت مظلومیت ایران و ایستادگی مردم در دل این مظلومیت است، اما لایه دیگری نیز وجود دارد که باید روایت شود و آن اقتدار ایران است.
وی افزود: برای مثال، هنگامی که خط راه‌آهنی تخریب می‌شود، باید این تخریب و آنچه دشمن انجام داده است، روایت شود، اما در کنار آن باید بازسازی سریع خط راه‌آهن در کمتر از یک هفته نیز به تصویر کشیده شود. اگر پلی تخریب می‌شود، علاوه بر ثبت تخریب، باید بازسازی سریع و مقتدرانه آن نیز روایت شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به آسیب‌های واردشده به دانشگاه شهید بهشتی اظهار کرد: خوابگاه‌های دانشگاه و مجموعه لیزر و پلاسما آسیب دیدند، اما دانشمندان دانشگاه با اقتدار و سرعت برای بازسازی اقدام کردند. این بخش از ماجرا نیز باید روایت شود.
وی تأکید کرد: در کنار روایت مظلومیت ایران، باید اقتدار کشور نیز به تصویر کشیده شود تا جامعه با همه ابعاد آنچه رخ داده است، آشنا شود.
ضرورت نمایش گسترده آثار هنرمندان در جامعه
خسروپناه دومین راهبرد را گسترش نمایش و انتشار روایت‌های ثبت‌شده در سطح جامعه عنوان کرد و گفت: همه مردم و رسانه‌ها، از خبرگزاری‌ها و صداوسیما گرفته تا سایر رسانه‌ها، باید خود را موظف بدانند این مستندات و روایت‌ها را منتشر کنند.
وی با تأکید بر ضرورت آشنایی نسل‌های مختلف جامعه با این آثار افزود: این روایت‌ها باید در مدارس در معرض دید دانش‌آموزان، در دانشگاه‌ها در معرض دید دانشجویان و در بازار در معرض دید کسبه قرار گیرد. هرچند همه این گروه‌ها به‌نوعی در متن جنگ حضور دارند، اما انتشار و نمایش این آثار باید استمرار داشته باشد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه ثبت رویدادها به‌تنهایی برای ماندگاری آنها کافی نیست، خاطرنشان کرد: این روایت‌ها باید به‌گونه‌ای در جامعه منتشر شوند که امکان مشاهده و آشنایی گسترده مردم با آنها فراهم شود.
پیشنهاد تعیین لباس مشخص برای عکاسان حاضر در میدان جنگ
وی سومین راهبرد را رفع موانع پیش روی هنرمندان و عکاسان دانست و گفت: مسئولیت ما در این زمینه سنگین است. هنگامی که امدادگری برای نجات جان مصدومی یا بیرون آوردن پیکری از زیر آوار به صحنه می‌رود، تلاش او باید در همان زمان از سوی عکاسان، مستندسازان و هنرمندان روایت شود تا دیگران و نسل‌های آینده بتوانند این مستندات را ببینند.
خسروپناه با اشاره به شرایط خاص حضور در صحنه‌های جنگ و تعدد نهادهای امنیتی و انتظامی حاضر در این مناطق اظهار کرد: عکاس و مستندسازی که برای ثبت رویدادها به میدان می‌رود، گاهی با موانعی از سوی نیروهایی مواجه می‌شود که آنها نیز وظایف خود را انجام می‌دهند. ممکن است عکاس را با دوربینش بازداشت کنند و برای مدتی مورد پرسش قرار دهند که چرا در آن محل حضور داشته است.
وی پیشنهاد کرد برای تسهیل فعالیت عکاسان و مستندسازان، سازوکاری مشخص برای شناسایی آنان در نظر گرفته شود و افزود: همان‌طور که امدادگران هلال‌احمر لباس مشخصی دارند و می‌توانند در صحنه حضور پیدا کنند، عکاسان نیز باید لباس مخصوص داشته باشند تا بتوانند با سهولت بیشتری در محل حاضر شوند و از رویدادهای مهم تصویربرداری کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: عکاسان و مستندسازانی که در میدان جنگ حاضر می‌شوند، جان خود را در معرض خطر قرار می‌دهند تا تصاویر و مستنداتی برای آیندگان ثبت کنند. این افراد نباید علاوه بر خطرات حضور در صحنه، همواره نگران ممانعت از فعالیت خود یا پاسخگویی به نهادهای مختلف باشند.
وی با بیان اینکه رفع این موانع از راهبردهای مهم در حمایت از هنرمندان است، اظهار کرد: این موضوع به‌راحتی قابل پیگیری است و می‌توان برای عکاسان و مستندسازانی که در میدان جنگ فعالیت می‌کنند، با همکاری نهادهایی مانند هلال‌احمر، اورژانس یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، لباس و نشان مشخصی در نظر گرفت تا بتوانند بدون دغدغه‌های جانبی، وظیفه مستندسازی خود را انجام دهند.
خسروپناه تصریح کرد: اگر برای رفع این موانع به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی نیاز باشد، آمادگی داریم این موضوع را در شورا به تصویب برسانیم تا هنرمندان و مستندسازان بتوانند با سهولت بیشتری وظایف خود را انجام دهند.
انتقاد از کم‌توجهی به انتشار آثار هنرمندان جهادی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از کم‌توجهی برخی افراد به انتشار آثار هنرمندانی که در میدان جنگ فعالیت می‌کنند، گفت: به افرادی که دغدغه اسلام و مسلمین دارند، می‌گویم اگر هنرمندی مرتکب خطایی شود یا از روی عمد یا سهو سخنی بگوید، گاهی برخی افراد به‌سرعت آن مطلب را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند، اما در مقابل، زحمات هزاران هنرمندی که در میدان جنگ حضور پیدا می‌کنند و از جان خود می‌گذرند تا این مستندات را تهیه کنند، کمتر بازتاب داده می‌شود.
وی افزود: متأسفانه برخی از افرادی که در انتشار مطالب انتقادی فعال هستند، برای انتشار آثار و خدمات هنرمندانی که در میدان حضور دارند و برای نشان دادن مظلومیت و اقتدار ایران تلاش می‌کنند، به همان اندازه اهتمام ندارند.
خسروپناه با دعوت از این افراد برای بازنشر آثار هنرمندان و عکاسان در شبکه‌های اجتماعی و سکوهای در اختیارشان اظهار کرد: این افراد باید نقش هنرمندان جهادگر و ایران‌دوست را در ثبت و نمایش مظلومیت و اقتدار ایران به جامعه نشان دهند.
وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به فعالیت‌های هنرمندان حاضر در این رویداد گفت: گاهی برخی افراد بیشتر نگران اشاعه منکر هستند و به اشاعه معروف توجه کمتری دارند؛ در نتیجه، زحمات هنرمندان و عکاسانی که آثارشان در این رویداد ارائه شده است، کمتر دیده می‌شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: قدردانی از این هنرمندان باید هم در گفتار و هم در عمل صورت گیرد و همه ما در این زمینه مسئولیت داریم.
خسروپناه در پایان با اعلام آمادگی شورای عالی انقلاب فرهنگی برای حمایت از هنرمندان دلسوز ایران، ابراز امیدواری کرد زمینه فعالیت مؤثرتر آنان در ثبت و انتقال روایت رویدادهای جنگ فراهم شود.