«اسب جنگی دوران فرعون» بعد از 3 هزارسال از زیر خاک بیرون آمد
باستانشناسان در جریان کاوشهای جدید در یک دژ باستانی در دلتای نیل، مجموعهای از آثار و بقایای ارزشمند را کشف کردهاند که تصویری تازه از زندگی نظامی و اجتماعی مصر باستان ارائه میدهد. این دژ که حدود ۳ هزار سال قدمت دارد و نخستین بار در سال ۲۰۲۴ در محوطهای در استان البحیره شناسایی شد، دربرگیرنده خانههای خشتی، چاهها، سیلوهای غلات، جادهها و کورههای سفال و پختوپز بوده است.
این دژ در نزدیکی مرزهای غربی مصر ساخته شده بود تا از کشور در برابر حملات نیروهای بیگانه محافظت کند، اما یافتههای جدید نشان میدهد که این مکان تنها یک پایگاه نظامی نبوده و زندگی مسکونی و روزمره نیز در آن جریان داشته است. این مجموعه احتمالاً در دوره پادشاهی نوین مصر، یعنی تقریباً از ۱۵۷۰ تا ۱۰۶۹ پیش از میلاد، جامعهای فعال و پررونق بوده است.
لونکه دِلپوت، مورخ دانشگاه وین، با اشاره به کمیابی بقایای اسب از مصر دوران فراعنه، این کشف را بسیار مهم دانسته است. به گفته او، این اسب میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره کاربرد اسبها در دژهای نظامی مصر، بهویژه در این منطقه که شمار زیادی از پایگاههای نظامی در آن وجود داشته، فراهم کند.
اسبهای اهلی احتمالاً حدود ۱۶۰۰ پیش از میلاد و در پی ورود هیکسوسها وارد مصر شدند. در جامعه مصر باستان، اسب عمدتاً در اختیار پادشاهان و نخبگان نظامی بود و برخلاف دورانهای بعدی، معمولاً برای سواری مستقیم استفاده نمیشد؛ بلکه به ارابهها بسته میشد تا فرعونها و نیروهای نظامی را در جنگ جابهجا کند. این موضوع در دوره پادشاهی نوین اهمیت ویژهای پیدا کرد.
نقش اسب در جنگ حتی در کتیبههای سلطنتی نیز بازتاب یافته است. برای نمونه، در توصیف نبرد مگیدو آمده است که تحوتموس سوم سوار بر ارابهای زرین و با زره درخشان به نبرد با کنعانیان رفت. آمنهوتپ دوم نیز به مهارت خود در کنترل اسبها شهرت داشت و تحوتموس چهارم نیز با ارابه جنگی خود به خاک سپرده شد.
لوحهایی با تصویر اسیران و نام رامسس دوم
در کنار آرامگاه اسب، باستانشناسان قطعاتی از سه لوح سنگی نیز کشف کردند. یکی از آنها تصویری از یک اسیر بستهشده را نشان میدهد که در وضعیتی تسلیمشده قرار دارد و احتمال داده شده که متعلق به یکی از قبایل لیبیایی باشد.
لوح دیگری نام تولد، نام سلطنتی و نام حوروسی فرعون رامسس دوم را در خود دارد. لوح سوم نیز پسر او مرنپتاح را که بعدها خود به پادشاهی رسید، با سِت، یکی از خدایان مهم مصر باستان، مقایسه میکند.
کارولین ویلکس، مورخ دانشگاه مونت رویال کانادا، معتقد است دفن عمدی این اسب اطلاعات جالبی درباره رابطه انسان و اسب در مصر باستان و جایگاه فرهنگی این حیوان در جامعه آن دوران ارائه میکند.
خانهها، غلات و اشیای روزمره
یافتههای جدید تنها به آثار نظامی و سلطنتی محدود نمیشوند. باستانشناسان در خانههای این دژ مجموعهای از طلسمها، زیورآلات، ابزارهای بافندگی و انواع ظروف سفالی پیدا کردهاند. برخی ظروف به شکل ماهی، گل نیلوفر، فلسهای تمساح و بابون ساخته شدهاند.
در برخی انبارهای قدیمی نیز بقایای غلات پوستکندهنشده همچنان باقی مانده بود. وجود سیلوها، خانهها، مسیرهای ارتباطی و محلهای پختوپز نشان میدهد که دژ علاوه بر نقش دفاعی، محل استقرار و زندگی گروهی از سربازان و ساکنان بوده است.
به گفته محمد اسماعیل خالد، دبیرکل شورای عالی آثار باستانی مصر، این محوطه از نظر راهبردی اهمیت زیادی داشته و بخشی از جاده نظامی غربی مصر بوده است؛ مسیری که برای حفاظت از مرزهای شمالغربی کشور در برابر حملات قبایل لیبیایی و اقوام دریایی مورد استفاده قرار میگرفت.
کاوشها در این محوطه همچنان ادامه خواهد داشت و باستانشناسان امیدوارند بخشهای بیشتری از این دژ نظامی و بقایای زندگی ساکنان آن را آشکار کنند.
