کشف «دروازۀ 800 ساله» به کمک «موشهای کور»
باستانشناسان در بلژیک با بررسی تودههای خاکی که موشهای کور از زیر زمین بیرون آورده بودند، موفق به شناسایی بقایای یک دروازه آجری متعلق به حدود ۸۰۰ سال پیش شدند؛ بنایی که قرنها از چشم انسان پنهان مانده بود.
پژوهشگران دانشگاه خِنت در نزدیکی شهر تاریخی دامِه در منطقه فلاندِر غربی، ۸۱۴ توده خاک حاصل از فعالیت موشهای کور را بررسی کردند. از میان آنها، ۴۲۱ توده حاوی آثار باستانی بود و در مجموع ۲۸۱۰ قطعه سفال، آجر، فلز، سنگ و دیگر مصالح ساختمانی به دست آمد.
موشهای کور هنگام حفر تونل، خاک را به سطح زمین میآورند. اگر تونل آنها از لایههای باستانی عبور کند، قطعات سفال، آجر و سایر بقایای تاریخی نیز همراه خاک بیرون میآید.
باستانشناسان در این پژوهش محل دقیق تودههای خاک را ثبت و سپس آنها را غربال کردند. بررسی یافتهها نشان داد بیشتر سفالهای کشفشده به قرنهای سیزدهم و چهاردهم میلادی تعلق دارند، هرچند برخی آثار بازهای از قرن دوازدهم تا پانزدهم را پوشش میدهند.
وجود آجرهای قرمز، ملات، کاشی، سنگ لوح و میخهای آهنی نیز نشان میدهد که بنا ساختاری نسبتاً بزرگ بوده و در ساخت آن از آجر و چوب استفاده شده است.
شواهد دیگری از جمله دو ناهنجاری موازی در آن سوی خندق، احتمال وجود پلی در ورودی مجموعه را مطرح میکند. یک فرورفتگی خطی نیز ممکن است بقایای مسیر یا جادهای قدیمی باشد که به این مجموعه منتهی میشده است.
اهمیت این کشف زمانی بیشتر میشود که با نقشه تاریخی منطقه مقایسه شود. پیتر پوربوس، نقشهنگار فلاندری، در سال ۱۵۷۴ دو محوطه محصور با خندق را در نزدیکی دامِه ثبت کرده بود، اما هیچ بنایی در آنها نشان نداده بود.
یافتههای جدید نشان میدهد دستکم یکی از این محوطهها زمانی دارای یک دروازه بزرگ قرون وسطایی بوده که احتمالاً پیش از ترسیم نقشه متروکه شده است. خندقها و خاکریزهای اطراف نیز هنوز شباهت زیادی به ساختاری دارند که بیش از ۴۵۰ سال پیش در نقشه پوربوس دیده میشد.
پژوهشگران میگویند استفاده از تودههای خاک حاصل از فعالیت موشهای کور، که گاهی «باستانشناسی موش کور» نامیده میشود، میتواند روشی کمهزینه برای شناسایی محوطههای تاریخی مدفون باشد؛ بهویژه در علفزارهای حفاظتشده که حفاری در آنها دشوار یا نامطلوب است.
تصاویری از دروازه آجری در نقاشیهای قرون وسطایی
یان فِرلِفدِن، باستانشناس دانشگاه خِنت، درباره این کشف گفت که موشهای کور اگرچه ممکن است باغها را به هم بریزند، اما تودههای خاک آنها اطلاعات ارزشمندی درباره گذشته قرون وسطایی پنهان در زیر زمین در اختیار باستانشناسان قرار میدهد.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که نباید عمداً از این جانوران برای حفاری محوطههای باستانی استفاده کرد، زیرا تونلهای آنها میتواند به بقایای مدفون آسیب بزند. با این حال در محوطه دامِه، موشهای کور پیشاپیش بخش مهمی از خاک را جابهجا کرده بودند و باستانشناسان توانستند از همین فعالیت طبیعی برای آشکار کردن بقایای بنایی استفاده کنند که قرنها از منظر تاریخی ناپدید شده بود.
